O‘zbekistonda turizm va mehmonxona biznesi: hozirgi holat va kelajak

O‘zbekistonda turizm va mehmonxona sanoati so‘nggi yillarda sezilarli o‘zgarishlarni boshidan kechirdi, bu iqtisodiy islohotlar, modernizatsiya ishlari va strategik marketing tashabbuslari bilan bog’liq. Milliy iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi sifatida, ushbu soha YaIM va bandlikka sezilarli hissa qo’shadi, shu bilan birga O’zbekiston va jahon hamjamiyati o’rtasidagi madaniy ko’prik sifatida xizmat qiladi. 

Ushbu maqolada O’zbekistonning turizm va mehmonxona sohasining hozirgi holati, marketing metodologiyalari, operatsion strategiyalari va kelajakdagi istiqbollarini tahlil qilinadi. 

O’zbekistonda turizmning hozirgi holati

O’zbekistonning turizm sektori bozorlari liberallashishi va xorijiy investitsiyalarni jalb qilishga qaratilgan iqtisodiy islohotlar orqali shakllangan. Iqtisodiy modernizatsiya siyosatining tezlashishi bilan, xizmatlar sektori — ayniqsa turizm va mehmonxona — milliy rivojlanishga muhim hissa qo’shgan. Xususan, Statistika agentligi ma’lum qilishicha, O‘zbekistonga 2024-yilda jami 8,2 mln nafar chet el fuqarolari turistik maqsadlarda tashrif buyurgan. 2023-yilning yanvar—dekabr oylarida esa 6,6 mln nafar chet el fuqarolari turistik maqsadlarda O‘zbekistonga kelgan edi. 

Bundan tashqari, Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti 2024-yilda 6,5% ga oshib, $115 mlrdga yetganini ma’lum qildi. Qayd etilishicha, xorijiy investitsiya 1,6 barobar o‘sib, $34,9 mlrdni tashkil qildi, qiymati $10 mlrdlik 242 ta yirik va o‘rta loyihalar ishga tushgan, eksport ilk bor $27 mlrdga chiqqan.

Infrastrukturaviy rivojlanish va mintaqaviy bog’lanish

Transport tarmoqlarining kengayishi, jumladan, aeroportlar va temir yo’llarning modernizatsiyasi mintaqaviy va xalqaro bog’lanishlarni yaxshilashga yordam berdi. O’rta va premium mehmonxonalarning ko’payishi yordamida Toshkent va Samarkand kabi shaharlar endi biznes va dam olish sayohatlari uchun markazlar sifatida xizmat qilmoqda. 

Xususan, 2023-yil 1-yanvar holatiga respublikada 1,1 mingta mehmonxona va shunga oʻxshash joylashtirish obyektlari faoliyat koʻrsatmoqda. Shundan 1, 088 mingtasi mehmonxona, 15 tasi motel va 64 tasi qisqa muddatli yashash uchun moʻljallangan boshqa joylar mavjud. Afsuski, Statistika agentligi 2024-yilda mehmonxonalar soni haqida ma’lumot bermagan. 

Ammo 2024-yil davomida kichik tadbirkorlik subyektlari tomonidan 9,1 trln so‘mlik ijara xizmatlari ko‘rsatilgan. 

Yutuqlarga qaramay, shaharlar va qishloq hududlari o’rtasidagi infratuzilma sifati farqlari, ayniqsa ekologik turizm imkoniyatlari bo’lmagan hududlarda muammo bo’lib qolmoqda. 

Hukumat tomonidan mehmonxona tarmoqlarini rivojlantirish uchun tadbirkorlarga bir qator qulayliklar yaratilgan

Masalan, Kapital.uz avvalroq xabar berganidek, O’zbekistonda modulli mehmonxonalar qurilishi va ta’mirlanishiga subsidiyalar beriladi. Tartib 2024-yilning 1-oktabridan boshlab 2026-yil 31-dekabriga qadar Turizmni rivojlantirish jamg’armasidan tomonidan qoplanadi. Subsidiyalar  2024-yil 1-oktabrdan 2026-yil 1-noyabrgacha muvofiqlik sertifikatiga ega bo’lgan yangi tashkil etilgan modulli mehmonxonalarga beriladi. 

Subsidiya olish uchun mehmonxonada kamida 10 ta modul bo’lishi kerak va to’lov miqdori mehmonxona toifasidan qat’i nazar, har bir joy uchun 1 mln so’mni tashkil etadi. 

Subsidiya olish uchun tadbirkor soliqlar va majburiy to’lovlar bo’yicha qarzdor bo’lmasligi kerak. Modulli mehmonxona subsidiya olgandan keyin kamida besh yil ishlashi shart. 

Shuningdek, 2026-yil 1-aprelga qadar nogironligi bor shaxslar uchun sharoit yaratishgan mehmonxonalar uchun 1 mlndan 2mlngacha subsidiya ajratiladi.   

Bundan tashqari, Franchayzing asosida mehmonxona biznesini rivojlantirish va yoʻlovchi tashuvchi yangi dor yoʻllarini qurish va jihozlash uchun ham subsidiya olish mumkin.

Tadbirkorlar buning uchun my.gov.uz portali orqali ariza berishlari kerak. 

Mamlakatning bu sohada kelgusi rejalari qanday?

2025-yil 1-fevral holatiga ko‘ra O‘zbekistonda yashash va ovqatlanish sohasidagi tadbirkorlik subektlarining soni 26,556 tani tashkil etgan. Tadbirkorlik faoliyatining eng yuqori darajasi Toshkent shahrida (5,852 ta), undan keyin esa Samarqand (3,055 ta) va Toshkent viloyatlarida (2,836 ta) kuzatilmoqda. 

Ko’rsatkichlardan shuni tushunish mumkinki, mazkur hududlarda mehmonxona biznesini yanada rivojlantirish mumkin. Shu jumladan, hukumat ma’lum qarorlarni qabul qila boshlagan. 

Xususan, Prezident Mirziyoyev ishtirokidagi selektorda aytilishicha, 

O‘zbekistonga dunyoning nufuzli 23 ta mehmonxona brendlari kirib keladi. Ular qatorida “Swissôtel”, “Sheraton”, “Ritz-Carlton”, “Novotel”, “Pullman”, “Marriott”, “ibis”, “Mercure” kabi mashhur mehmonxonalar ham mavjud. 

Selektorda Shavkat Mirziyoyev “Kelgusi yilda mehmon o‘rinlari yana 30 mingga oshadi. Tadbirkorlar bunga 10 trln so‘m investitsiya kiritishga tayyor”, — deya ta’kidlagan. 

Yaqinda Chirchiq daryosi bo‘yida “Chorvoq darvozasi” turistik majmuasi qurilayotgani haqida ma’lum qilindi. Loyiha maydoni 25 gektar bo‘lib, 5 mingdan ortiq kishiga xizmat ko‘rsatishi belgilangan. 

Chorvoqda Ozarbayjonlik ishbilarmon Emin Agalarov xorijiy kompaniyalar bilan hamkorlikda “Sea Breeze Uzbekistan” xalqaro turizm markazi ham quriladi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati ma’lum qildi. 

Shu jumladan, Yakkasaroy tumanida biznes markazlar, zamonaviy mehmonxonalar va mehmonxona majmuasi quriladi. Bu haqda Yakkasaroy tumani hokimi Nilufar Allabergenova “Griffin Development” vakillari bilan uchrashgan. Majmua 16 qavatli uchta biznes markazi, zamonaviy mehmonxona, maishiy xizmat ko‘rsatish majmuasi va rivojlangan infratuzilmaga ega turar-joy binolarini o’ziga jamlaydi. 

Investitsiyalarning umumiy hajmi $70 mlnni, qurilish maydoni esa 0,63 gektarni tashkil etadi.

Tadbirkorlarga bu sohada bir soliq imtiyozlari ham kiritildi

Masalan, 2028-yil 1-yanvarga qadar turoperatorlik va mehmonxona xizmatlarini ko‘rsatuvchi tadbirkorlarga budjetga to‘langan soliqning 20% qaytariladi.

Servis kompaniyalariga ijtimoiy soliqlar ham 2028-yilgacha 1% miqdorida qoldirildi. 

Turizm va mehmonxona rivojlanishidagi muammolar

• Mavsumiy talab va iqtisodiy zaiflik — O’zbekistondagi turizm juda mavsumiy, bahor va kuzda, madaniy tadbirlar uchun ob-havo sharoitlari ideal bo’lgan davrlarda yuqori darajaga ko’tariladi;
• Infratuzilma muammolari va investitsiya ehtiyojlari — O’zbekistonda qishloq hududlaridagi infratuzilma muammolari, tabiiy go’zalliklarni kashf qilishni istagan sayohatchilarni to’sib qo’ymoqda.
• Tartibga solish va ma’muriy to’siqlar — Byurokratik to’siqlar, jumladan, murakkab litsenziyalash tartiblari va turizm qonun-qoidalarining tengsizlik bilan amalga oshirilishi, mahalliy tadbirkorlar va xorijiy investorlar uchun qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi.

Ammo yaqinda qabul qilingan qarorga ko’ra, endilikda tadbirkorlar faoliyatiga noqonuniy aralashuvlar to’xtatiladi. Bunda tekshiruvdan oldin Biznes-ombudsmanni xabardor qilish kerak bo’ladi.  

O‘zbekistonda turizm va mehmonxona sanoati so‘nggi yillarda iqtisodiy islohotlar va modernizatsiya orqali rivojlandi. Hukumat mehmonxona biznesini rivojlantirish uchun subsidiya va soliq imtiyozlarini joriy qilgan, kelgusida yangi xalqaro mehmonxona brendlari kirishi kutilmoqda. Bundan tashqari, yaqinda qabul qilingan qarorlar bu muammolarni hal qilishga qaratilganini ko‘rish mumkin.