O‘zbekistonda ish beruvchilar ishchi kuchi tanqisligiga duch kelmoqda

Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar yaxshilanib, yangi ish o‘rinlari yaratilayotganiga qaramay, O‘zbekistondagi kompaniyalar malakali xodimlar yetishmovchiligiga duch kelmoqda. Bunga aholining iqtisodiyotning mustaqil sektoriga o‘tishi sabab bo‘lmoqda. Bu haqda LavoroSolutions biznes-tahlil departamenti rahbari Mixail Tuzov ma’lum qildi.

2026-yilning birinchi choragi yakunlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti 8,7% ga oshdi, kambag‘allik darajasi esa 5,8% gacha pasaydi. Hukumat davlat dasturlari doirasida 4,5–5 mln nafar fuqaroni daromad bilan ta’minlashni rejalashtirmoqda. Biroq iqtisodiyotning jadal rivojlanishi bo‘sh ish o‘rinlari sonining keskin ko‘payishiga olib kelgan va mehnat bozoridagi real taklif bunga yetib olishga ulgurmayapti.

Asosiy muammo ish sharoitlarining jozibadorligini turlicha baholash bilan bog‘liq. An’anaviy korxonalar odatda 8 soatlik — 9:00 dan 18:00 gacha — ish jadvali va rasmiy mehnat munosabatlarini taklif qiladi. Zamonaviy ish izlovchilar esa moslashuvchan grafik va daromadni tezroq olish imkoniyatini muhimroq deb hisoblamoqda. Shu sababli ular odatiy korporativ takliflarni rad etmoqda. Ya’ni muammo bo‘sh ish o‘rinlari yoki mutaxassislar sonida emas, biznes taklif qilayotgan ish shakli bilan mehnat bozori tanlayotgan format o‘rtasidagi farqda.

Fuqarolar iqtisodiy mustaqillikni tobora ko‘proq afzal ko‘rmoqda. 2025-yil o‘rtalariga kelib, mamlakatda o‘zini o‘zi band qilganlar soni 5,5 mln nafardan oshgan. Bu avvalgi davrga nisbatan 56% ko‘p. Yakka tartibdagi tadbirkorlar sonida ham o‘sish kuzatilgan: 2025-yil oktabridan 2026-yil apreligacha ularning soni 281,9 ming nafardan 324,1 ming nafargacha oshgan. Ya’ni fuqarolar kompaniyalarda ishlashdan ko‘ra mustaqil faoliyat yuritishni ongli ravishda tanlamoqda.

Ish haqini shunchaki oshirish endi xodimlarni jalb qilish uchun yetarli bo‘lmayapti. Joriy yilning birinchi choragida nominal ish haqi 17,4% ga, real ish haqi esa 9,5% ga oshgan. Shunga qaramay, bo‘sh ish o‘rinlariga yuborilgan arizalar soni o‘zgarmagan.

Endilikda biznes boshqa kompaniyalar bilan emas, balki frilans beradigan erkinlik bilan raqobatlashishga majbur. Mutaxassisni shtatga jalb qilish uchun kompaniyalar ko‘proq kafolat va ijtimoiy himoya taqdim etishi kerak bo‘ladi.

Ayollarni ishga jalb qilishdagi muammolar ham bo‘sh ish o‘rinlarini to‘ldirishga to‘sqinlik qilmoqda. Jahon banki tadqiqotlariga ko‘ra, O‘zbekistondagi yosh ayollarning 42%i na o‘qiydi, na ishlaydi. Erkaklar orasida bu ko‘rsatkich 8,8% ni tashkil etadi. Ushbu guruhni iqtisodiyotga jalb qilish milliy daromadni 29% ga oshirishi mumkin. Mutaxassislar ayollarni iqtisodiyotga kengroq jalb qilish uchun to‘liq ish kunidan tashqari qisman bandlik yoki gibrid ish formatlarini joriy etish zarurligini ta’kidlamoqda. Chunki to‘liq ish kuni oilaviy majburiyatlar sabab ko‘plab ayollar uchun mos kelmaydi.

Kadrlar tanqisligi O‘zbekiston mehnat bozorining doimiy xususiyatiga aylanmoqda. Korxonalar xodimlarni yollashga bo‘lgan yondashuvlarini o‘zgartirib, loyihaviy ish, autsorsing yoki fuqarolik-huquqiy shartnomalardan faolroq foydalanishiga to‘g‘ri keladi. Ishga joylashish jarayonini soddalashtirish esa hozir mustaqil ishlashni afzal ko‘rayotgan mutaxassislarning biznesga bo‘lgan qiziqishini qaytarishga yordam berishi mumkin.