Markaziy bank yil oxirigacha islomiy moliya standartlarini joriy etishni rejalashtirmoqda

O‘zbekiston Markaziy banki 2026-yil oxirigacha shariat boshqaruvini tartibga solish tizimini joriy etish va islomiy moliyaning dastlabki milliy standartlarini qabul qilishni rejalashtirmoqda. Bu haqda Markaziy bank vakili Sanjar Nosirov Samarqanddagi Islom moliyasi forumida ma’lum qildi.

2027-yilning birinchi yarmida regulyator islomiy banklar uchun likvidlikni boshqarish vositalarini ishga tushirishni ko‘zlamoqda.

Nosirovning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston qonunchilik bazasini shakllantirishdan uni amaliyotga tatbiq etish bosqichiga o‘tmoqda. 2026-yilda mamlakatda islomiy bank faoliyati to‘g‘risidagi qonun qabul qilindi. U faoliyat yuritishning ikkita modelini nazarda tutadi: to‘liq islomiy banklar va an’anaviy kredit tashkilotlari tarkibidagi islomiy moliya xizmatlari — “islomiy darchalar”.

Qonunni amalga oshirish uchun Markaziy bank risklarni boshqarish, korporativ boshqaruv va moliyaviy talablarga taalluqli 12 ta normativ-huquqiy hujjatga o‘zgartirishlar kiritdi. Shuningdek, banklarning axborot tizimlari, ichki nazorat va shariat boshqaruviga qo‘yiladigan talablarni belgilovchi litsenziyalash qoidalari yangilandi.

Regulyator qanday qoidalarni tayyorlamoqda?

Yaqin vaqt ichida Markaziy bank to‘rtta asosiy yo‘nalishga e’tibor qaratishni rejalashtirmoqda.

Birinchisi — shariat boshqaruvini tartibga solish. Tegishli hujjat loyihasi tayyorlangan bo‘lib, uni 2026-yil oxirigacha joriy etish kutilmoqda.

Ikkinchisi — islomiy moliyaning milliy standartlari. Markaziy bank huzuridagi Islom moliyasi kengashi uchta moliyaviy vosita — murobaha, ijara va mudaraba bo‘yicha hujjatlarni ishlab chiqmoqda. Loyihalar tayyorlangan, ulardan biri jamoatchilik muhokamasiga chiqarishga tayyor. Regulyator yil oxirigacha uchala standartni ham qabul qilishni rejalashtirmoqda.

Uchinchisi — buxgalteriya hisobi. Islomiy moliya operatsiyalari uchun alohida balans hisobvaraqlarini belgilash va tijorat banklari hisobotlarida bunday operatsiyalarni aks ettirish qoidalarini ishlab chiqish rejalashtirilgan.

To‘rtinchisi — likvidlikni boshqarish vositalari. Markaziy bank likvidlik operatsiyalarini amalga oshirish va regulyator sukuklarini chiqarish mexanizmlari ustida ishlamoqda. Ularni 2027-yilning birinchi yarmida ishga tushirish ko‘zda tutilgan.

O‘zbekistonda sukuk bozori rivojlantiriladi

Bank faoliyatini tartibga solish bilan bir qatorda, mamlakatda islomiy moliya infratuzilmasini rivojlantirish ham zarur. Nosirovning so‘zlariga ko‘ra, asosiy yo‘nalishlar qatoriga sukuk bozori, takaful, moliyaviy savodxonlikni oshirish, mutaxassislar tayyorlash va nazorat mexanizmlarini takomillashtirish kiradi.

Sukuk bo‘yicha qonunchilik davlat va korporativ islomiy obligatsiyalarni chiqarish uchun sharoit yaratishi kerak. Tegishli qonun loyihasi tayyorlanib, Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kiritilgan.

Regulyator islomiy moliya masalalarini amaldagi moliyaviy savodxonlikni oshirish dasturlariga ham kiritishni rejalashtirmoqda. Shu bilan birga, bank sektori va Markaziy bank uchun mutaxassislar tayyorlanmoqda.

Xususan, regulyatorning 30 nafardan ortiq xodimi Islom taraqqiyot banki dasturi doirasida riskka asoslangan nazorat bo‘yicha ta’lim oldi. Yana to‘qqiz nafar mutaxassis INCEIF universitetida magistratura bosqichida tahsil olmoqda. Islom moliyasi kengashi a’zolari ham AAOIFI standartlari bo‘yicha o‘qitilishi kerak.

Yana bir yo‘nalish — Islomiy moliyaviy xizmatlar kengashi (IFSB) standartlari va risklarni baholash asosida islomiy banklar ustidan nazorat tizimini yaratish. Regulyator islomiy banklarni moliyaviy xavfsizlik tizimiga ham integratsiya qilishni rejalashtirmoqda. Bu tizim omonatlarni kafolatlash, muammoli banklarni sog‘lomlashtirish va tugatish mexanizmlarini o‘z ichiga oladi.

Islomiy moliya bozor rivojiga qanday ta’sir qilishi mumkin?

Nosirovning fikricha, islomiy bank faoliyatining rivojlanishi xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, ichki resurslarni safarbar etish va moliyaviy mahsulotlar turini kengaytirish imkonini beradi. Bundan tashqari, xorijiy moliya tashkilotlarining bozorga kirishi yangi texnologiyalar va xalqaro tajribaning joriy etilishiga yordam berishi mumkin.

Ushbu ishlarni muvofiqlashtirish uchun 2025-yilda Markaziy bank huzurida islomiy moliya bo‘yicha loyiha ofisi tashkil etilib, besh nafar mutaxassisdan iborat kengash shakllantirilgan.

Regulyator xalqaro standartlarni milliy qonunchilikka moslashtirish maqsadida IFSB va AAOIFI kabi xalqaro tashkilotlar bilan ham hamkorlik qilmoqda.

O‘zbekistonda birinchi bank allaqachon islomiy bank faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya olgan. Boshqa kredit tashkilotlari esa tegishli xizmatlarni yo‘lga qo‘yish uchun ichki hujjatlar, shariat boshqaruvi tizimlari va IT infratuzilmasini tayyorlashda davom etmoqda.