Prezident Administratsiyasi to‘g‘risidagi Konstitutsiyaviy qonun imzolandi

Prezident Shavkat Mirziyoyev 14-avgust kuni “O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti administratsiyasi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy qonunni imzoladi. Qonunchilik palatasi qonunni 6-avgustda qabul qilgan, Senat esa 7-avgustda ma’qullagan edi.

Hujjatga ko‘ra, Prezident administratsiyasi davlat hokimiyati organlarining jipslashgan faoliyat ko‘rsatishini va hamkorligini ta’minlashda davlat rahbariga ko‘maklashadigan, shuningdek, uning vakolatlari tashkiliy, huquqiy va tahliliy yo‘nalishlarda amalga oshirilishini ta’minlaydigan davlat organi hisoblanadi.

Administratsiya bevosita prezidentga bo‘ysunadi va unga hisobdordir. Davlat rahbarining farmonlari, qarorlari, farmoyishlari va topshiriqlari ijrosi doirasida u davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, davlat ishtirokidagi korxonalar faoliyatini muvofiqlashtiradi, prezident qarorlari ijrosi bo‘yicha monitoring va nazoratni tashkil etadi.

Prezident administratsiyasi vazifalari

Qonunda administratsiyaning asosiy vazifalari sifatida quyidagilar mustahkamlab qo‘yilgan:

• prezident faoliyatini tashkiliy, huquqiy va tahliliy jihatdan ta’minlash;
• mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy rivojlanishi holatini tahlil qilish, prezident tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlarni tashkiliy, huquqiy va tahliliy ta’minlash, shuningdek, yangi muhim tashabbuslarni ishlab chiqish;
• mamlakatda qonuniylik va huquq-tartibotni, fuqarolarning huquq va erkinliklari, Konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishini ta’minlashga, shuningdek, sud-huquq tizimini isloh qilishga ko‘maklashish;
• huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar, kuch tuzilmalari, bevosita prezidentga bo‘ysunadigan (hisobdor) davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, mansabdor shaxslar faoliyatini muvofiqlashtirish;
• davlatning ichki va tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishlari, O‘zbekiston suverenitetini himoya qilish, uning xavfsizligi va hududiy yaxlitligini ta’minlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;
• aholi va tadbirkorlar bilan ochiq va to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqotni tashkil etish, xalq farovonligini oshirish, jismoniy va yuridik shaxslarning prezidentga murojaat qilish huquqini amalga oshirishi uchun sharoit yaratish;
• davlat hokimiyati vakillik organlari va fuqarolik jamiyati institutlari bilan ularning demokratik huquqiy davlat va ochiq fuqarolik jamiyati barpo etishdagi rolini kuchaytirishga, umummilliy totuvlikni mustahkamlashga qaratilgan samarali hamkorlikni tashkil etish;
• yagona davlat kadrlar siyosatini amalga oshirishni va davlat xizmatini boshqarishni ta’minlash;
• prezident va administratsiya huzuridagi davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek, prezident vakolatlarini amalga oshirishga ko‘maklashuvchi konsultativ-maslahat organlari faoliyatini tashkil etish, prezident tomonidan prezident huzuridagi Xavfsizlik kengashi faoliyati muvofiqlashtirilishini tashkiliy, huquqiy va tahliliy ta’minlash;
• qonunchilik siyosati sohasida prezident vakolatlari amalga oshirilishini tashkil etish va ta’minlash;
• prezidentning inson huquqlari va Konstitutsiyaga rioya etilishi kafili sifatidagi vakolatlari, shuningdek, davlat suvereniteti, xavfsizligi va hududiy yaxlitligini ta’minlash bo‘yicha vakolatlari amalga oshirilishini tashkil etish;
• prezidentning davlat hokimiyati organlarining jipslashgan holda faoliyat yuritishini va hamkorligini ta’minlash bo‘yicha vakolatlari amalga oshirilishini tashkil etish;
• xalqaro munosabatlar sohasidagi faoliyat bilan bog‘liq prezident vakolatlari amalga oshirilishini ta’minlash;
• prezidentning mamlakat ichki va tashqi siyosatini amalga oshirishning eng muhim masalalari bo‘yicha O‘zbekiston xalqiga va Oliy Majlisga murojaat qilish huquqi amalga oshirilishini ta’minlash;
• prezidentning fuqarolik, siyosiy boshpana berish, sudlar tomonidan hukm qilingan shaxslarni amnistiya va afv etish masalalarini ko‘rib chiqish bo‘yicha vakolatlari amalga oshirilishini ta’minlash;
• qonunlar, prezidentning farmonlari, qarorlari, farmoyishlari va topshiriqlari, Administratsiya rahbarining farmoyishlari va topshiriqlari ijrosini tashkil etish va nazorat qilish, shuningdek, ularning amalga oshirilishiga ko‘maklashish.

Administratsiya rahbarining vakolatlari

Administratsiyaga prezident tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod etiladigan rahbar boshchilik qiladi.

Administratsiya rahbari:

• prezidentning davlat rahbari sifatidagi faoliyatini, shu jumladan, uning davlat hokimiyati organlarining jipslashgan holda ishlashi va hamkorligini ta’minlash bo‘yicha vakolatlarini tashkiliy, huquqiy va tahliliy jihatdan qo‘llab-quvvatlashni ta’minlaydi;
• prezident muvofiqlashtiruvi ostida administratsiyaga rahbarlik qiladi, uning bo‘linmalari ishini ta’minlaydi va uning faoliyatini tashkil etish masalalari bo‘yicha farmoyishlar chiqaradi;
• qo‘shimcha shtat birliklarini joriy etadi va qisqartiradi, alohida soha va tarmoqlarni rivojlantirish bo‘yicha loyiha ofislarini tashkil etadi va tugatadi;
• prezidentning Oliy Majlis palatalari, sud hokimiyati va sud hamjamiyati organlari bilan hamkorligini, shuningdek, uning Vazirlar Mahkamasi, huquqni muhofaza qiluvchi, nazorat qiluvchi va kuch tuzilmalariga nisbatan vakolatlari amalga oshirilishini ta’minlaydi;
• bevosita prezidentga bo‘ysunadigan yoki hisobdor bo‘lgan davlat organlari va tashkilotlari rahbarlari ishini nazorat qiladi hamda muvofiqlashtiradi va ular faoliyati samaradorligini baholashni tashkil etadi;
• o‘z vakolatlari doirasida bunday organlar va tashkilotlar rahbarlariga topshiriqlar beradi va ularning ijrosini tashkil etadi;
• prezident uchun axborot-tahliliy va tashkiliy materiallar tayyorlanishini tashkil etadi, shuningdek, unga jamiyat va davlat hayotining muhim masalalari bo‘yicha tahliliy ma’lumotlarni taqdim etadi;
• prezident huzuridagi konsultativ-maslahat organlari ishini tashkil etadi;
• prezidentning qonunchilik tashabbusi huquqi amalga oshirilishini ta’minlaydi, u tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy va boshqa hujjatlar loyihalari tayyorlanishini muvofiqlashtiradi, shuningdek, vakillar orqali prezident tomonidan Oliy Majlis palatalariga kiritilgan qonun loyihalari ko‘rib chiqilishida ishtirok etadi;
• respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridagi ma’muriy islohotlarni muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi hamda prezidentga davlat boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritadi;
• qonunga ko‘ra prezident bilan kelishuvni talab qiladigan davlat organlari va tashkilotlari masalalari ko‘rib chiqilishini tashkil etadi;
• hududiy rivojlanish dasturlarini muvofiqlashtiradi, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini kuzatib boradi va prezidentga tizimli muammolarni hal etish bo‘yicha takliflar kiritadi;
• prezidentning farmonlari, qarorlari, farmoyishlari va topshiriqlari ijrosi ustidan nazoratni tashkil etadi;
• respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari rahbarlarining prezident qarorlari va topshiriqlari ijrosi to‘g‘risidagi hisobotlarini eshitadi. Ularni lozim darajada bajarmagan mansabdor shaxslarga nisbatan lavozimidan ozod etishgacha bo‘lgan intizomiy choralarni qo‘llashni tashkil etadi va prezidentga tegishli takliflar kiritadi;
• davlat organlarida samaradorlikning muhim ko‘rsatkichlari (KPI) tizimini joriy etish va ishlashiga ko‘maklashadi;
• davlat organlari va tashkilotlari tomonidan kiritilgan prezident farmonlari, qarorlari va farmoyishlari loyihalarining huquqiy, moliyaviy, korrupsiyaga qarshi va boshqa turdagi ekspertizasini tashkil etadi;
• jismoniy va yuridik shaxslarning prezident nomiga yo‘llagan murojaatlari bilan ishlashni, davlat siyosati masalalari bo‘yicha jamoatchilik fikri monitoringini va aholi hamda biznesning dolzarb muammolarini o‘rganishni tashkil etadi;
• prezident topshirig‘iga ko‘ra mamlakat ichida va xalqaro darajada uning manfaatlarini ifoda etadi, muzokaralar va tadbirlarda ishtirok etadi;
• administratsiyaning davlat organlari va tashkilotlari bilan hamkorligini tartibga soluvchi normativ-huquqiy xususiyatga ega farmoyishlarni imzolaydi;
• prezidentga davlat organlari va tashkilotlari rahbarlari lavozimlariga nomzodlar bo‘yicha, shuningdek, ularni lavozimidan ozod etish bo‘yicha takliflar kiritadi;
• prezident tomonidan belgilangan tartibda davlat organlari va tashkilotlarining alohida mansabdor shaxslarini lavozimga tayinlaydi va lavozimidan ozod etadi hamda yagona davlat kadrlar siyosati amalga oshirilishini tashkil etadi;
• prezident tomonidan belgilangan masalalar bo‘yicha xalqaro majburiyatlar bajarilishini muvofiqlashtiradi;
• prezident tomonidan belgilangan tartibda davlat organlari va tashkilotlarida komplayens-nazorat xizmatlarini, shuningdek, rahbar o‘rinbosarlari yoki komplayens va ichki korrupsiyaga qarshi nazorat bo‘yicha maslahatchilar lavozimlarini tashkil etadi va tugatadi;
• administratsiya majlislarida raislik qiladi va ko‘rib chiqilgan masalalar bo‘yicha topshiriqlar bayonnomalarini imzolaydi;
• Administratsiya xodimlarini qonunchilikda belgilangan tartibda xorijiy xizmat xizmat safarlariga yuboradi.
• Administratsiya rahbari qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Hujjatlarni o‘rganish, takliflar tayyorlash, o‘z topshiriqlari ijrosini tashkil etish va nazorat qilish, shuningdek, boshqa vazifalarni bajarish uchun administratsiya rahbari shartnoma asosida mustaqil maslahatchilarni jalb etishi mumkin.

Administratsiya rahbari, shuningdek, prezident huzuridagi Xavfsizlik kengashi raisining o‘rinbosari bo‘ladi hamda uning a’zolari faoliyatini tashkil etadi va muvofiqlashtiradi. Xavfsizlik kengashi raisi prezident hisoblanadi.

Hukumat va hokimliklar bilan munosabatlar

Administratsiya prezident qarorlari va topshiriqlarini bajarishda Vazirlar Mahkamasi va unga bo‘ysunuvchi organlarning idoralararo hamkorligini muvofiqlashtiradi, ularning ijrosi monitoringini tashkil etadi va hukumat ishi samaradorligi tahlilida ishtirok etadi.

Administratsiya rahbari yoki u vakolat bergan mansabdor shaxs Vazirlar Mahkamasi, uning rayosati, komissiyalari, kengashlari, davlat organlari hay’atlari va boshqa kollegial organlar majlislarida o‘z pozitsiyasini bayon qilgan holda ishtirok etish huquqini oladi.

Hududlarda administratsiya viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining davlat siyosatini amalga oshirish va prezident qarorlarini ijro etish masalalari bo‘yicha faoliyatini muvofiqlashtiradi, monitoring qiladi va nazorat qiladi.

U, shuningdek, hududlarning iqtisodiy, ijtimoiy, infratuzilmaviy va ekologik rivojlanishini, aholi turmush darajasini va hududlar o‘rtasidagi tafovutlarni tahlil qiladi hamda prezidentga aniqlangan muammolarni hal etish bo‘yicha takliflar kiritadi.

Sudlar bilan hamkorlik

Qonunning alohida moddasi administratsiyaning sud hokimiyati va sud hamjamiyati organlari bilan munosabatlariga bag‘ishlangan.

Administratsiya bunday hamkorlik masalalari bo‘yicha prezidentga takliflar va tahliliy materiallar tayyorlaydi, davlat rahbarining sud hokimiyati bilan munosabatlarda Konstitutsiyada nazarda tutilgan vakolatlari amalga oshirilishini ta’minlaydi, sud-huquq sohasidagi islohotlarni muvofiqlashtiradi va sud tizimini isloh qilish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi.

Administratsiya xodimlarining immuniteti

Qonunda Prezident administratsiyasining mansabdor shaxslari va boshqaruv xodimlari uchun alohida daxlsizlik kafolatlari nazarda tutilgan.

Ularning daxlsizligi, jumladan, shaxsiy hayoti, uy-joyi va xizmat xonalari, shaxsiy va xizmat transporti, aloqa vositalari, yozishmalari va elektron ma’lumotlari, buyumlari va hujjatlariga, shuningdek, ularning oila a’zolariga tarqaladi.

Administratsiyaning mansabdor shaxslariga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atishga, jinoiy javobgarlikka tortishga, ularning huquq va erkinliklarini cheklaydigan har qanday boshqa protsessual majburlov choralarini qo‘llashga, tezkor-qidiruv faoliyatini, surishtiruv va tergov harakatlarini o‘tkazishga, shuningdek, ma’muriy qamoqni qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Boshqaruv xodimlari o‘z vazifalari va vakolatlarini bajarish bilan bog‘liq qarorlar, harakatlar yoki harakatsizlik, fikrlar va topshiriqlar uchun jinoiy, ma’muriy yoki fuqarolik javobgarligiga tortilishi mumkin emas.

Administratsiyadagi vazifalarni bajarish va vakolatlarni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lmagan harakatlar yoki harakatsizlik uchun boshqaruv xodimlariga nisbatan prezidentning yozma roziligisiz jinoyat ishi qo‘zg‘atishga, jinoiy javobgarlikka tortishga, ularning huquq va erkinliklarini cheklaydigan protsessual majburlov choralarini qo‘llashga, tezkor-qidiruv tadbirlarini, surishtiruvni, tergov harakatlarini o‘tkazishga, shuningdek, sud tartibida ma’muriy jazolar va huquqiy ta’sir choralarini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Bunday xodimga nisbatan jinoyat ishini u administratsiyada ishlayotgan vaqtida ham, egallab turgan lavozimidan ozod etilganidan so‘ng ham faqat bosh prokuror qo‘zg‘atishi mumkin. Bunday ishlar Oliy sudga tegishlidir.

Mansabdor shaxslar administratsiyadan bo‘shatilgandan so‘ng qonunda nazarda tutilgan daxlsizlik va immunitetni umrbod, boshqaruv xodimlari esa besh yil davomida saqlab qolishadi. Ushbu kafolatlar buzilgan holda olingan dalillar nomaqbul deb topiladi.

Bundan tashqari, administratsiya mansabdor shaxslariga va ularning oila a’zolariga — turmush o‘rtog‘i, bolalari va ota-onasiga prezident tomonidan belgilangan tartibda umrbod biometrik diplomatik pasportlar berilishi nazarda tutilmoqda. Boshqaruv xodimlari bunday pasportlarni administratsiyada ishlash davrida olishadi.

Lavozimdan bo‘shatilgandan keyingi kafolatlar

Mansabdor shaxslar va boshqaruv xodimlari uchun administratsiyadan ketganidan so‘ng ishga joylashish kafolati ham nazarda tutilgan.

Umumiy qoidaga ko‘ra, ularga administratsiyaga o‘tishdan oldin egallagan lavozimidan kamida bir pog‘ona yuqori bo‘lgan lavozim berilishi kerak. Agar bunday bo‘sh ish o‘rni bo‘lmasa, ularga mutaxassisligini hisobga olgan holda davlat organlari va tashkilotlarida tengdosh yoki kamida bir pog‘ona yuqori bo‘lgan lavozim ustuvor tartibda beriladi.

Istisnolar, xususan, administratsiyaga saylanma lavozimdan yoki prezident tomonidan o‘z farmonlari va qarorlari bilan tayinlanadigan lavozimdan kelgan xodimlar uchun, shuningdek, mehnat intizomini buzgani uchun bo‘shatilganlar uchun nazarda tutilgan.

Qonunda xodimlarga va ularning oila a’zolariga xizmat uy-joyi, kafolatlangan tibbiy yordam, sanatoriy-sog‘lomlashtirish xizmatlari va boshqa ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashni taqdim etish imkoniyati ham nazarda tutilgan.

Administratsiyani moliyalashtirish respublika budjetidan va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalardan amalga oshiriladi. Uning huzurida budjetdan tashqari fondlar ham tashkil etilishi mumkin.

Konstitutsiyaviy qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.