XVJ O‘zbekistonda kommunal xizmatlar va energiya tariflarini yana oshirishni qo‘llab-quvvatlaydi
Koba Gvenetadzening ta’kidlashicha, amaldagi tariflar xizmatlar va energiya resurslarini yetkazib berish xarajatlarini hali to‘liq qoplamaydi
Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) O‘zbekistonda kommunal xizmatlar va energiya resurslari tariflarini xarajatlarni qoplash darajasiga bosqichma-bosqich yetkazish uchun ularni yanada oshirishni qo‘llab-quvvatlaydi. Bu haqda XVJning O‘zbekistondagi doimiy vakili Koba Gvenetadze Markaziy bankda mintaqaviy iqtisodiy prognoz taqdimotida ma’lum qildi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, inflyatsiyani Markaziy bankning maqsadli darajasiga tushirishga to‘sqinlik qilayotgan omillardan biri tariflar islohoti bo‘lgan. Kommunal xizmatlar narxini oshirish dastlab korxonalarga, keyinchalik esa aholiga nisbatan qo‘llanilgan.
XVJ ushbu jarayonni qo‘llab-quvvatlagan. Chunki tariflarning past darajada saqlanishi energiya resurslarining ortiqcha iste’mol qilinishiga va davlat budjetidan energetika subsidiyalari uchun ko‘proq mablag‘ sarflanishiga olib kelishi mumkin.
Biz bu jarayonni to‘liq qo‘llab-quvvatladik, chunki bu mutlaqo zarur edi. Aks holda, O‘zbekistonda energiya resurslarining ortiqcha iste’moli rag‘batlantirilgan bo‘lardi va bir vaqtning o‘zida budjetda energetika subsidiyalari bo‘yicha katta xarajatlar yuzaga kelardi, — dedi Gvenetadze.
Uning ta’kidlashicha, amaldagi tariflar kommunal xizmatlar va energiya resurslarini yetkazib berish xarajatlarini hali to‘liq qoplamaydi. Shu sababli narxlar bosqichma-bosqich ushbu darajaga yaqinlashtirilishi kerak. Bu Markaziy bankka inflyatsiya bo‘yicha belgilangan maqsadga erishishda yordam beradi.
Shuningdek, XVJ vakili suyultirilgan gaz narxi ham oshirilishini ma’lum qildi. Uning aytishicha, 15-noyabrdan boshlab narxlar ko‘tariladi, biroq bundan zarar ko‘rishi mumkin bo‘lgan ehtiyojmand aholi qatlamlariga kompensatsiya ajratiladi.
Subsidiyalar aniq manzilli bo‘lishi kerak
Markaziy bank raisi o‘rinbosari Nodirbek Achilov ham davlat tomonidan ajratiladigan subsidiyalar manzilli bo‘lishi zarurligini ta’kidladi. Uning qayd etishicha, subsidiyalar Markaziy bankning pul-kredit siyosati vositalariga emas, balki budjet va tarkibiy siyosatga tegishli.
Achilovning so‘zlariga ko‘ra, Iqtisodiyot va moliya vazirligi yoki Energetika vazirligi tomonidan ajratiladigan subsidiyalar aniq belgilangan oluvchilar toifasiga yo‘naltirilishi va amal qilish muddati bilan cheklanishi lozim.
Agar Iqtisodiyot va moliya vazirligi yoki Energetika vazirligi subsidiya ajratmoqchi bo‘lsa, u aniq manzilli bo‘lishi va amal qilish muddati bilan cheklanishi kerak. Subsidiyaning qachon tugashi ham oldindan belgilanishi lozim, — dedi u.
Markaziy bank tariflar oshishining narxlarga bevosita ta’sirini bartaraf eta olmaydi. Biroq regulyator energiya resurslari qimmatlashishining ikkilamchi oqibatlarini, jumladan, inflyatsion kutilmalar, ish haqi va boshqa tovarlar hamda xizmatlar narxidagi o‘zgarishlarni kuzatib boradi.
Achilovning ta’kidlashicha, bunday oqibatlarni jilovlash uchun Markaziy bank asosiy stavkani yetarlicha yuqori darajada saqlab turadi. Bu inflyatsion spiralning shakllanishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun zarur.
Yoqilg‘i subsidiyalarining inflyatsiya va budjetga ta’siri
XVJning inflyatsiyaga bag‘ishlangan hisobotiga kiritilgan tadqiqotda yoqilg‘i subsidiyalari va taklif shoklari oqibatlari o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan.
Tadqiqot xulosalariga ko‘ra, yoqilg‘i subsidiyalari yuqori bo‘lgan mamlakatlarda taklif shoklarining inflyatsiyaga ta’siri taxminan ikki baravar kuchsizroq bo‘ladi. Biroq shokdan uch yil o‘tgach, ushbu mamlakatlarda budjetning birlamchi saldosi sezilarli darajada yomonlashadi.
Shunday qilib, subsidiyalar orqali narxlar o‘sishini jilovlash qisqa muddatda inflyatsion bosimni kamaytirishi mumkin. Biroq bu bir vaqtning o‘zida davlat moliyasiga tushadigan yukni oshiradi.
Moliya va biznes haqida ko'proq yangiliklar Telegram kanalda @KPTLUZ