Markaziy bank kiberxavfsizlik va P2P o‘tkazmalar bo‘yicha talablarni o‘zgartirishni taklif qildi

O‘zbekistonda masofaviy moliyaviy xizmatlardan foydalanishda fuqarolarni identifikatsiya qilish tartibini sezilarli darajada soddalashtirishni nazarda tutuvchi o‘zgartirishlar loyihasi ishlab chiqildi. Bu haqda Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida ma’lum qilindi.

Markaziy bank moliyaviy platformalarning axborot xavfsizligini tartibga soluvchi nizomga o‘zgartirishlar kiritish bo‘yicha jamoatchilik muhokamasini boshladi. Hujjat loyihasi yuzasidan takliflar joriy yilning 1-avgustiga qadar qabul qilinadi.

Asosiy yangiliklar biometrik identifikatsiya tartibiga taalluqli. Yangi tahrirga ko‘ra, foydalanuvchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish bosqichidayoq yuzni masofadan turib tekshirish majburiy etib belgilanishi taklif etilmoqda.

Shu bilan birga, telefon raqami Jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JShShIR) bilan mosligini tekshirish talabi yumshatiladi. Avval telefon raqami JShShIR bilan mos kelmasa, ro‘yxatdan o‘tish rad etilgan bo‘lsa, endilikda raqam ota-ona, farzand, turmush o‘rtog‘i, aka yoki opa-singil nomiga rasmiylashtirilgan bo‘lsa, ro‘yxatdan o‘tishga ruxsat beriladi. Mazkur istisno yuridik shaxslarga tegishli korporativ telefon raqamlariga tatbiq etilmaydi.

Bank kartalarini ilovaga bog‘lash tartibini ham soddalashtirish rejalashtirilgan. Yangi talablarga ko‘ra, kartani qo‘shish uchun biometrik tekshiruvsiz faqat bir martalik tasdiqlash kodi (OTP)ni kiritish kifoya qiladi. Profilga kirishda yuzni skanerlash majburiy talablar ro‘yxatidan chiqariladi. Biometrik tekshiruv faqat unutilgan parolni tiklash yoki yangi qurilmadan tizimga kirishda saqlab qolinadi.

Yangi smartfondan tizimga kirish algoritmi ham o‘zgaradi. Hozirgi tartibga ko‘ra, bunday holatda barcha bank kartalari avtomatik tarzda uziladi va tranzaksiyalar tarixi o‘chiriladi. Loyiha esa ushbu amaliyotni bekor qilishni nazarda tutadi — kartalar faqat nofaol holatga o‘tkaziladi va ularni qayta faollashtirish uchun OTP-kodni kiritish yetarli bo‘ladi.

P2P o‘tkazmalar bo‘yicha ham moliyaviy tashkilotlarga ko‘proq mustaqillik berilishi rejalashtirilmoqda. Banklar va to‘lov xizmatlari o‘zlarining risklarni boshqarish siyosatidan kelib chiqib, qaysi summalar yoki operatsiyalar uchun tasdiqlash kodi talab qilinishini mustaqil belgilashi mumkin bo‘ladi.

Shuningdek, odatiy OTP o‘rniga firibgarlikka qarshi tizimlardan yuboriladigan SMS-xabarnomalar yoki autentifikatsiyaning boshqa usullaridan foydalanishga ruxsat beriladi. Qurilmada virus yoki masofadan boshqaruv dasturi aniqlansa, foydalanuvchilarga ogohlantirishlar nafaqat SMS, balki ilovaning PUSH-xabarnomalari orqali ham yuborilishi mumkin.

Har bir moliyaviy operatsiyadan oldin mijozlarni ogohlantirish bo‘yicha talablar ham moslashuvchanroq bo‘ladi. Moliyaviy tashkilotlar shubhali operatsiyalar ro‘yxatini ichki qoidalari asosida mustaqil shakllantiradi. Mazkur talabning barcha o‘tkazmalar uchun majburiyligi bekor qilinadi.

Bundan tashqari, pul o‘tkazmalarida mablag‘ oluvchining shaxsiy ma’lumotlari yanada kuchliroq himoya qilinadi — karta egasining ismi ham, familiyasi ham qisman yashiriladi.

Texnik talablarda esa ma’lumotlarni uzatishning TLS 1.3 protokolidan majburiy foydalanish talabi o‘rniga, amalda qo‘llab-quvvatlanadigan istalgan dolzarb TLS versiyasidan foydalanish mumkinligi nazarda tutilmoqda.