O‘zini o‘zi band qilgan fuqarolarga pensiya badallarini to‘lash majburiyati yuklanishi mumkin

O‘zbekiston Respublikasida o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar uchun majburiy ajratmalarni joriy etish va biznes uchun amaldagi imtiyozlarni bekor qilish bo‘yicha choralar ishlab chiqilmoqda. Bu haqda iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Otabek Fozilkarimov O‘zbekiston 24 telekanaliga bergan intervyusida ma’lum qildi.

Bugungi kunda mamlakatda 4,3 mln nafar pensiya oluvchi mavjud bo‘lib, pensiya to‘lovlarining umumiy hajmi 86 trln so‘mni tashkil etadi. Tizim daromadlari va xarajatlari o‘rtasidagi tafovutni qoplash uchun davlat budjetidan 23 trln so‘m miqdorida transfert ajratiladi. Mamlakat rahbariyati Pensiya jamg‘armasiga ushbu taqchillikni mustaqil ravishda qoplash imkonini beradigan mexanizmlarni ishlab chiqish bo‘yicha topshiriq bergan.

Asosiy qadamlardan biri ijtimoiy soliq bo‘yicha mavjud yengilliklarni qayta ko‘rib chiqish bo‘lishi mumkin. Standart stavka 12% ni tashkil etsa-da, ayrim korxonalar pasaytirilgan stavkalardan foydalanadi yoki ijtimoiy soliqni to‘lashdan to‘liq ozod qilingan. Kutilishicha, joriy yil yakunlariga ko‘ra, 65 mingdan ortiq korxona umumiy qiymati 3,2 trln so‘mlik ana shunday imtiyozlarga ega bo‘ladi. Prezident kelgusi o‘n yillik boshiga qadar ushbu imtiyozlardan bosqichma-bosqich voz kechish tizimini ishlab chiqishni topshirgan.

O‘zgarishlar o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar toifasiga ham ta’sir qiladi. Ro‘yxatdan o‘tgan 2,8 mln fuqaroning atigi 800 ming nafarga yaqini ixtiyoriy ravishda to‘lovlarni amalga oshirmoqda. Hozirda 1 BHM miqdorida, ya’ni 412 ming so‘m to‘lash bir yillik mehnat stajini kafolatlaydi.

Mazkur tartibni pensiyaga chiqish vaqtiga qadar mehnat stajini jamg‘arish uchun majburiy qilish rejalashtirilmoqda. Mablag‘larning bir qismi Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga yo‘naltiriladi, bu esa vaqtincha mehnatga layoqatsizlik hamda bola parvarishi bo‘yicha nafaqa olish huquqini beradi.

Islohotda raqamlashtirish masalasiga ham alohida e’tibor qaratilgan. Hozirgi vaqtda pensiyalarning 62 foizi proaktiv tarzda tayinlanmoqda, qolgan holatlarda esa arxiv ma’lumotlari yetishmagani sababli qog‘oz shaklidagi ma’lumotnomalar talab etiladi. Kelgusida yetishmayotgan barcha ma’lumotlarni raqamlashtirish va belgilangan yoshga yetganda pensiya tayinlash jarayonini to‘liq avtomatik shaklga o‘tkazish rejalashtirilmoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq prezident pensiya miqdorini hisoblashda ish haqi hisobga olinadigan davrni 5 yildan 20 yilgacha uzaytirish, bunda eng kam daromad olingan oylarni hisobdan chiqarish imkoniyatini joriy etish masalalarini ko‘rib chiqqan edi. Bu yangi pensiya oluvchilar uchun to‘lovlar miqdorini 8% ga oshirishi kutilmoqda.

Jamg‘arib boriladigan pensiya tizimini qo‘llab-quvvatlash maqsadida, ish haqi 7,6 mln so‘mdan oshmaydigan fuqarolar oylik daromadining 5% ini jamg‘arib borsa, davlat ushbu mablag‘larga qo‘shimcha 2,5% qo‘shadi. Daromadi bundan yuqori bo‘lgan shaxslar uchun esa to‘langan ijtimoiy soliqning 1% ini maxsus hisobvaraqlarga o‘tkazish nazarda tutilgan.

Shuningdek, 2027-yildan boshlab pensiyani hisoblashda inobatga olinadigan ish haqining maksimal chegarasi 6 mln so‘mdan 6,6 mln so‘mga oshiriladi.