O‘zbekistonda bo‘lib to‘lash xizmatlarini tartibga soluvchi qonun ishlab chiqiladi

O‘zbekistonda bo‘lib to‘lash (rassrochka) va to‘lovlarni muddatma-muddat amalga oshirish xizmatlarini tartibga solish uchun alohida qonun ishlab chiqiladi. Bu haqda Markaziy bank raisining o‘rinbosari Sanjar Nosirov ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, Markaziy bank hukumat vakillari bilan birgalikda ushbu yo‘nalishda normativ-huquqiy bazani shakllantirish ishlarini boshlab yuborgan. Dastlabki bosqichda regulyator bo‘lib to‘lash xizmatlari uchun standartlar ishlab chiqib, ularni joriy etish maqsadida soha uyushmalariga taqdim etgan. Keyingi bosqichda maxsus qaror va qonun qabul qilish rejalashtirilmoqda. Mazkur yo‘nalish bo‘yicha ichki jarayonlar allaqachon yo‘lga qo‘yilgan.

Markaziy bank tomonidan tartibga solishni joriy etishning asosiy sababi aholining ortiqcha qarzlanish xavotiri bilan izohlandi. Shu munosabat bilan bo‘lib to‘lash bo‘yicha ma’lumotlarni kredit byurolariga majburiy taqdim etish jarayoni boshlangan. Kelgusida xizmat ko‘rsatuvchi kompaniyalar mijozlar haqidagi ma’lumotlarni so‘rab olish, ularning qarz yuklamasi ko‘rsatkichini hisoblash va belgilangan limitlarga qat’iy rioya etishga majbur bo‘ladi.

Markaziy bank tomonidan 2025-yil oktabr oyida taklif etilgan normalarga ko‘ra, bo‘lib to‘lash xizmati faqat 18 yoshdan katta shaxslarga taqdim etiladi. Yangi foydalanuvchilar uchun boshlang‘ich limit 2 mln so‘m etib belgilanadi. Limitni oshirish uchun qarz yuklamasi hisoblanib, bunda oylik to‘lov miqdori fuqaroning rasmiy daromadining 50%idan oshmasligi lozim bo‘ladi.

Shuningdek, to‘lov bo‘yicha maksimal ustama asosiy qarz summasining 50%idan oshmasligi belgilanishi, muddati o‘tgan qarzlar uchun murakkab foizlar hisoblash taqiqlanishi ko‘zda tutilgan. Agar fuqaroning boshqa moliyaviy tashkilotlarda so‘ndirilmagan kreditlari mavjud bo‘lsa, yangi bo‘lib to‘lash xizmatini rasmiylashtirish rad etiladi.

Bundan tashqari, fuqarolarga qarzni muddatidan oldin, jarima va qo‘shimcha to‘lovlarsiz yopish huquqi berilishi nazarda tutilmoqda.