O‘zbekistonliklarga kredit to‘lovlarini 10 oygacha kechiktirishga ruxsat beriladi

O‘zbekistonda kredit ta’tili (to‘lovlarni kechiktirish) berish va qarz oluvchilarning maksimal qarz yukini hisoblash bo‘yicha yangi qoidalar joriy etilmoqda. Bu haqda Markaziy bank vakillari ishtirokidagi uchrashuvda ma’lum qilindi.

Yangi nizomga ko‘ra, 23-yanvardan boshlab banklar kreditni muammoli deb tasniflamagan holda, ya’ni aktiv sifati yomonlashmasdan, to‘lovlarni kechiktirish (kredit ta’tili) berishi mumkin bo‘ladi. Homiladorlik va tug‘ruq ta’tiliga chiqayotgan ayollar uchun kredit bo‘yicha to‘lovlarni uzaytirish yoki kredit ta’tili muddati 10 oygacha etib belgilandi.

Qiyin hayotiy vaziyatga tushib qolgan boshqa qarz oluvchilar uchun imtiyozli davr 6 oygacha bo‘lishi mumkin. Bunday holatlarga quyidagilar kiradi:

— ikki oydan ortiq vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik;
— ish joyini yo‘qotish va rasman ishsiz sifatida ro‘yxatdan o‘tish;
— turmush o‘rtog‘ining (qo‘shma qarz oluvchi yoki kafil) vafoti;
— qarz oluvchining yoki uning qaramog‘idagi oila a’zosining I yoki II guruh nogironligi;
— tabiiy yoki texnogen favqulodda vaziyatlar.

To‘lovlarni kechiktirish olishning muhim sharti — daromadning kamayishi hisoblanadi. Oxirgi ikki oy uchun o‘rtacha oylik daromad so‘nggi bir yil davomidagi o‘rtacha ko‘rsatkichga nisbatan kamida 30% ga pasaygan bo‘lishi kerak. Ushbu holatlar bankka murojaat qilishdan oldingi to‘rt oy ichida yuzaga kelgan bo‘lishi lozim.

Bundan tashqari, 2026-yil 1-martdan boshlab aholini haddan tashqari qarzga botishdan himoyalash maqsadida qarzning daromadga nisbati (DTI) ko‘rsatkichi joriy etiladi. Bir qarz oluvchi uchun iste’mol kreditlari, mikrozaymlar, overdraftlar va karta limitlarining maksimal hajmi cheklanadi.

Rasmiy daromadi tasdiqlangan fuqarolarga banklar o‘rtacha oylik daromadidan 8 barobardan ortiq bo‘lmagan miqdorda kredit ajratishi mumkin bo‘ladi. Rasmiy daromadi bo‘lmagan shaxslar uchun bu ko‘rsatkich 5 barobar etib belgilanadi. O‘zini o‘zi band qilgan shaxslar rasmiy daromadga ega toifa bilan tenglashtiriladi va ular uchun ham 8 barobarli limit amal qiladi.

Yangi talablar ipoteka kreditlariga tatbiq etilmaydi, biroq avtokreditlar umumiy hisob-kitobga kiritiladi. Shuningdek, endilikda qarz yukini baholashda bo‘lib-bo‘lib to‘lash (BNPL) majburiyatlari ham inobatga olinadi.