Hisob-kitoblar va soliq hisobi uchun yangi platforma qanday ishlaydi

O‘zbekistonda yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun to‘lovlarni qabul qilish va soliq hisobini yuritish bo‘yicha yangi raqamli mexanizm joriy etilmoqda. Prezidentning 247-sonli qarori doirasida bir qator raqamli platformalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular tadbirkorlarning ayrim soliq va hisobot majburiyatlarini avtomatlashtirilgan tartibda bajarishga xizmat qiladi.

Mazkur platformalar hisob-kitoblarni soddalashtirish, to‘lovlarni qabul qilish hamda fiskal nazoratni raqamli shaklda amalga oshirish imkonini beradi.

Mazkur mexanizm yillik aylanmasi 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan:

 • yakka tartibdagi tadbirkorlar;

 • o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun mo‘ljallangan.

Ro‘yxatdan o‘tish va to‘lovlarni qabul qilish

Raqamli platformalarda ro‘yxatdan o‘tish masofadan turib amalga oshiriladi va elektron raqamli imzo talab etilmaydi. Ro‘yxatdan o‘tilgach, foydalanuvchiga elektron hamyon va yagona QR-kod taqdim etiladi.

To‘lovlarni qabul qilish quyidagi usullar orqali amalga oshiriladi:

 • yagona QR-kod orqali;

 • bank va to‘lov ilovalari orqali;

 • elektron hamyon orqali.

Yagona QR-kod Markaziy bank tomonidan joriy etilgan umumiy to‘lov tizimiga ulangan.

Bu yerda muhim bir jihatni ta’kidlash lozim: hozirgi kunda hali barcha bank va to‘lov ilovalari mazkur yagona QR-kod tizimiga ulanmagan. Biroq ulanish jarayoni bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda va har kuni tizimga qo‘shilayotgan ilovalar soni ortib bormoqda. Ayni paytda taxminan 16 ta bank ilovasi, shuningdek, PayMe va Paynet Xolis  kabi yirik to‘lov tizimlari orqali to‘lovlarni qabul qilish imkoniyati mavjud. Bundan tashqari, ayrim platformalar orqali to‘lovlarni bevosita ularning o‘z infratuzilmasi orqali ham qabul qilish mumkin. Yaqin vaqt ichida boshqa yirik banklar va to‘lov tizimlarining ham ushbu tizimga ulanishi kutilmoqda.

Elektron hamyonning maqomi

247-sonli qarorga muvofiq, raqamli platformalar doirasida taqdim etiladigan elektron hamyon bank hisob raqamiga tenglashtirilgan. Shu bilan birga, u bank hisob raqamini to‘liq almashtirmaydi, balki to‘lovlarni qabul qilish va mablag‘lardan foydalanish uchun qo‘shimcha imkoniyat yaratadi.

Elektron hamyondagi mablag‘lar:

 • bank kartalariga;

 • boshqa hisob raqamlariga;

 • xizmat ko‘rsatuvchi agentlar orqali naqd shaklda chiqarilishi mumkin.

Soliq va fiskal chek mexanizmi

Raqamli platformalar orqali qabul qilingan tushumlar avtomatik tarzda fiskallashtiriladi. Elektron fiskal chek huquqiy jihatdan nazorat-kassa cheki bilan teng kuchga ega.

Aylanmadan olinadigan 1%lik soliq:

 • har bir tranzaksiya vaqtida avtomatik ushlab qolinadi;

 • alohida komissiya sifatida hisoblanmaydi;

 • bevosita davlat byudjetiga yo‘naltiriladi.

Mazkur jarayonda raqamli platformalar soliq agenti sifatida ishtirok etadi.

Hisobot topshirish tartibi

Raqamli platformalar orqali amalga oshirilgan aylanma bo‘yicha:

 • soliq hisobotlarini tadbirkorning o‘zi emas;

 • platformaning o‘zi avtomatik tarzda taqdim etadi.

Agar tadbirkor boshqa kanallar (kassa apparati, shartnomalar, marketpleyslar) orqali daromad olsa, ushbu tushumlar bo‘yicha hisobotlar amaldagi tartibda mustaqil ravishda topshiriladi.

Marketpleyslar bilan bog‘liq jihatlar

Soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tgan marketpleyslar orqali amalga oshirilgan savdolarda fiskal chek marketpleys tomonidan shakllantiriladi. Bunday holatlarda raqamli platformalar orqali qo‘shimcha fiskal chek chiqarish talab etilmaydi.

Bu yerda to‘lovni amalga oshirish usuli va tovar yoki xizmat realizatsiyasi jarayoni alohida ko‘rib chiqiladi.

Majburiylik masalasi

Amaldagi qonunchilikka muvofiq, mazkur raqamli platformalardan foydalanish majburiy etib belgilanmagan. Tadbirkorlar:

 • avvalgi tartibda kassa apparati va bank hisob raqamlari orqali ishlashni davom ettirishi;

 • raqamli platformalardan foydalanishni ixtiyoriy ravishda tanlashi mumkin.

Xulosa

Prezidentning 247-sonli qarori doirasida joriy etilayotgan raqamli platformalar kichik tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun to‘lovlarni qabul qilish, fiskal chek rasmiylashtirish va soliq hisobini avtomatlashtirish imkonini beradi. Ushbu mexanizmlar yagona platforma bilan cheklanmaydi va bosqichma-bosqich kengaytirib borilmoqda. Ularning huquqiy maqomi, foydalanish tartibi va majburiyatlari amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar bilan belgilanadi.