Mustaqil direktorlar islohotlarning yuragi: O‘zbekistonda davlat korxonalari boshqaruvida yangi bosqich

O‘zbekiston davlat ishtirokidagi korxonalarda kuzatuv kengashlari faoliyatini kuchaytirish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va investitsion jozibadorlikni oshirish — mamlakat iqtisodiy siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylanmoqda. 28-oktyabr kuni bo‘lib o‘tgan Davlat ishtirokidagi korxonalar Kuzatuv kengashlari mustaqil a’zolarining ikkinchi xalqaro forumi shu islohotlarning amaliy natijalarini muhokama qilishga bag‘ishlandi.

Tadbir Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda “UzAssets” AJ tomonidan tashkil etilib, unda Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki (OTB), Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB), IFC, Franklin Templeton kabi xalqaro moliya institutlari vakillari ishtirok etdi.

Mustaqil direktorlar — transformatsiyaning asosiy kuchi

Forumda ta’kidlanishicha, so‘nggi yillarda mustaqil direktorlar instituti davlat korxonalari transformatsiyasining ajralmas qismiga aylandi. Ularning tajribasi va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyati korxonalar boshqaruvida muhim o‘zgarishlarga olib kelmoqda.

OTBning O‘zbekiston bo‘yicha mamlakat operatsiyalari rahbari Mirzo Iskandar G‘ulomov bu jarayonni yuqori baholadi:

Davlat korxonalarining moliyaviy va operatsion barqarorligi uchun mustaqil direktorlar juda katta rol o‘ynaydi. Biz bu islohotlarni keng ravishda qo‘llab-quvvatlaymiz. Hozir “UzAssets” bilan birgalikda texnik ko‘mak markazini tashkil etyapmiz — bu markaz davlat korxonalariga institutsional va trening yo‘nalishlarida yordam beradi, — dedi u.

G‘ulomovning so‘zlariga ko‘ra, OTB ilgari ilgari surgan takliflarning bir qismi allaqachon amalga oshirilgan. 

ESG reytinglar va xalqaro ishonch

Bugungi kunda yettita davlat ishtirokidagi korxona jamoatchilik ESG reytinglarini qo‘lga kiritgan. Bu O‘zbekistonning shaffoflik va barqarorlik tamoyillariga sodiqligini, hamda xalqaro investorlar ishonchining mustahkamlanayotganini ko‘rsatadi.

Bundan tashqari, o‘tgan yil davomida 3 ta korxona ilk bor xalqaro kredit reytinglarini oldi, jami reytinglar soni 17 taga yetdi. 7 ta korxonaning suveren reytingi “BB-” dan “BB” darajasiga oshirildi.

Xalqaro tajriba: Uztelecom va Navoi Uran misolida

Forumda xorijlik mustaqil direktorlar ham o‘z tajribalari bilan o‘rtoqlashdi.

Tobias De Bont, Uztelecom kuzatuv kengashi mustaqil a’zosi, shunday dedi:

Biz Uztelecomda korporativ boshqaruv tizimini joriy qildik va ESG bo‘yicha Fitch’dan ijobiy reyting oldik. Hozirda kompaniyani 2027-yilning ikkinchi yarmida IPOga chiqarish ustida ishlayapmiz. Buning uchun IFRS standartlarini to‘liq tatbiq etish, malakali mutaxassislarni jalb qilish va kompaniya samaradorligini oshirish zarur.

De Bontning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya IPO uchun nafaqat ichki, balki xorijiy fond bozorlarini ham ko‘rib chiqmoqda.

Kevin Kim, Navoiy Uran kompaniyasining mustaqil direktori va audit qo‘mitasi raisi, o‘z navbatida, so‘nggi yillarda erishilgan natijalarni ta’kidladi:

Uch yil oldin Navoiy Uran NGMKdan ajralib, mustaqil kompaniyaga aylandi. Shu davrda biz ishlab chiqarish hajmini ham, foydani ham ikki baravarga oshirdik. Bu — mustaqil boshqaruvning samaradorligini isbotlovchi natija.

Islohotlar natijasi — shaffoflik va investitsion jozibadorlik

Iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Xurshed Mustafayev forum ochilishida shunday dedi:

Mustaqil a’zolarning yuqori malakasi tufayli yangi nazorat mexanizmlari joriy etildi, menejment hisobdorligi oshdi, ichki audit tizimli faoliyatga aylandi. Bu esa xalqaro investorlar ishonchini mustahkamlamoqda.

Bugungi kunda O‘zbekistonning 20 dan ortiq davlat korxonasi kuzatuv kengashlarida AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Ispaniya, Turkiya, Hindiston va boshqa mamlakatlardan mustaqil direktorlar faoliyat yuritmoqda. Bu — davlat sektorini transformatsiya qilish va xalqaro standartlarga moslashtirishdagi izchil harakatlarning natijasi.

Yakuniy tavsiyalar

Forum yakunida quyidagi amaliy tavsiyalar ilgari surildi:

 1. Mustaqil direktorlar institutini strategik nazorat vositasi sifatida mustahkamlash;

 2. Korporativ boshqaruvning institutsional asoslarini rivojlantirish;

 3. Kuzatuv kengashlari tuzilmasi va vakolatlarini takomillashtirish;

 4. Davlat korxonalarida shaffoflik va boshqaruv samaradorligini oshirish.

Xulosa:

Mustaqil direktorlar instituti O‘zbekistonda davlat korxonalari transformatsiyasining markaziy unsurlaridan biriga aylanmoqda. Xalqaro tajriba, yangi reytinglar va IPOga tayyorgarlik jarayonlari bu yo‘nalishda tizimli o‘zgarishlar kechayotganini ko‘rsatmoqda — va bu, o‘z navbatida, O‘zbekiston iqtisodiyotining ochiqligi va raqobatbardoshligini oshiradi.